نی نی

آيا كودك شما به حرفتان گوش نمي‌دهد؟ آيا فرزندتان از قوانين و حد و مرزي كه تعيين كرده‌ايد، سرپيچي مي‌كند. شما براي تغيير دادن اين وضعيت چه خواهيد كرد؟ به‌كارگيري عكس‌العمل‌هاي بي‌تاثير در ميان والدين بسيار شايع است. اين عكس‌العمل‌ها گاهي برعكس‌ عمل مي‌كنند و حتي باعث تحريك كودك در شروع مبارزه براي جلب توجه بيشتر خواهند شد.
اغلب والدين مي‌دانند روش‌ هاي كاربردي آنان چندان تاثيري ندارد ولي اين آگاهي ، آنان را از به‌كارگيري روش‌‌هايشان بازنمي‌دارد.

بي‌تاثير بودن روش‌هاي به كار گرفته شده در شناخت اولين قدم در راه بهبود، بسيار حائز اهميت است. به همين علت اشتباهات والدين در رفتار با فرزندشان را مورد بررسي قرار مي‌دهيم.در اين مقاله به 10 اشتباه رايج تربيتي كه والدين آنها را به كارمي‌بندند اشاره كرده‌ايم.
سرزنش: شما فرزند خود را بابت رفتارش سرزنش مي‌كنيد. مثلا «تو كه هنوز اتاقت را مرتب نكرده‌اي!» يا «تو كه دوباره خواهر كوچكت را اذيت كردي!» گاهي اين سرزنش‌ها جاي خود را به جمله‌هاي حقارت‌آميز مي‌دهند. مثلا «اين رفتار تو واقعا دوستانه نيست!» آيا فرزند شما بعد از شنيدن چنين سرزنش‌هايي، رفتار خود را تغيير داده است؟ شما دقيقا همان كاري را به كودك خود مي‌گوييد كه در آن لحظه انجام مي‌دهد؛ در صورتي كه فرزند شما كاملا به عمل خود واقف است.

آگاهي از نامناسب بودن رفتار كودك، معمولا هيچ سودي ندارد. از نظر كودك، اين سرزنش‌ها صرفا عيب‌جويي از سوي شماست. كودك مي‌انديشد: «او مرا دوست ندارد. پس بايد براي جلب توجه او بجنگم.» بخصوص اگر سرزنش‌هاي شما با ابراز جمله‌هاي تحقيرآميز همراه باشد، اين احساس در كودكتان قوي‌تر خواهد بود.

تنبيه بدني: آيا شما هم تا به حال اختيار خود را از دست داده‌ايد؟ آيا تا به حال اثر دست خود را روي صورت يا بدن فرزند خود ديده‌ايد؟ آيا تا به حال فرزندتان را حسابي كتك زده‌ايد؟ تقريبا همه ما حداقل يك بار، دانسته يا ندانسته، كودك خود را به گونه‌اي تنبيه بدني كرده‌ايم. درك چگونگي اثر تنبيه بدني روي كودكان، بسيار آسان است. كودكاني كه مرتب از والدين خود كتك مي‌خورند، بعد از مدتي حساسيت‌شان در برابر درد كاسته مي‌شود.

از ویژگى هاى دوره کودکى، بازى کردن است. بازى شیوه طبیعى فعالیت در این دوره است. بازى هاى کودک در سنین مختلف ویژگى هاى مخصوصى دارد. ابتدا بازى او با اشیا است و سپس شامل انسان ها مى شود. از سنین سه و چهار سالگى به تدریج به بازى هاى گروهى و اجتماعى روى مى آورد. در این بازى ها کودک به قواعد و مقررات بازى هاى گروهى تن در مى دهد و با دیگران همکارى مى کند و در این همکارى است که او رفتار با دیگران را تمرین مى کند و با اصول و قواعد زندگى جمعى و مراعات انضباط عملى به تدریج آشنا مى شود و این به رشد اجتماعى و اخلاقى او کمک مى کند.

حس اضطراب جدايي از والدين در روند رشد كودك طبيعي است. زماني كه كودكان بخشي از روز را با كودكان ديگر يا با افراد ديگري مثل دوست، فاميل يا پرستار كودك سپري مي كنند، اگر به رفتار آنها توجه كنيد بعد از گذشت دقايق و ساعاتي متوجه حس تعلق كودك بر والدين خود، مي شويد.

از 2 سالگي به بعد كه مادر براي نگهداري از فرزند خود به پرستار كودك يا مهد كودك نياز پيدا مي كند، حتي زماني كه مادر در منزل است و براي آماده سازي نهار يا تماشاي تلويزيون از ديد كودك كنار مي رود حس اضطراب از جدايي  در كودك ايجاد استرس مي كند.

هر ساله ميليون ها والديني كه در بيرون منزل كار مي كنند و در خانه بچه كوچك دارند، در هنگام خروج از خانه با صحنه هايي مانند گريه و زاري و بي قراري كودك مواجه مي شوند و دوست ندارند بدون مادر يا پدر در منزل بمانند. البته گريه اغلب بچه ها بعد از 5 دقيقه دوري از والدين قطع مي شود ولي همين صحنه جدايي از نظر والدين جهنمي است و در اين باره واقعاً احساس گناه مي كنند.

علت اضطراب از جدايي به طور قطعي مشخص نيست، اما راههايي براي تغيير اين شرايط و به حداقل رساندن استرس و ناراحتي وجود دارد. برخي بچه ها از اين كه با شادي و خنده، سينه خيز روي زمين دنبالشان كرده و بچرخند و در طرف ديگر مادرشان را ببينند لذت مي برند و به اين روش مادر مي تواند با دور شدن از منطقه ديد كودك، منزل را ترك كند و بقيه بازي توسط پرستار كودك دنبال شود. اما برخي از بچه ها  سمتي كه والدين هستند را رها نمي كنند.

مسئولیت اجتماعی

قـرآن کـریـم کـه سعادت بشر را در داشتن یک زندگی سالم و برانداختن انگل های اجتماعی و تـقـویـت روحـی و جـسـمی انسان می داند و با برنامه های جاودانی خویش ، زمینه را برای ساختن اجتماع سالم و پیشرو فراهم می سازد ، درباره آن طبقه ای که مزاحم ترقی و رشد انسانیت هستند و سـررشـتـه مـفـاسد را به دست دارند و مایلند که در جامعه ، زشتی ها و انحراف های اخلاقی رواج داشـته باشد تا خود بهره برداری های شخصی بنمایند،چنین می گوید:

اناالذین یحبون ان تـشـیـع الـفـاحشة فی الذین آمنوا لهم عذاب الیم

کسانی که دوست دارند در میان مردم باایمان ، زشتی ها شایع شود، برای آنها عذابی دردناک است (۱)

۲) مسئولیت فردی

نـکـتـه دیـگـری کـه بـاید به طور کامل مورد توجه مربی و کلیه عوامل تربیتی و محیط اجتماعی قرار گیرد، مساله سرنوشت کودکان و جوانان است .

باید توجه داشت که نمی توان تعیین سرنوشت آنان را به دست قضا وقدر سپرد.

بسیاری از پدران و مادران ، این طور فکر می کنند که خوشبختی یا بدبختی طفل ،در آینده مربوط به سرنوشت اوست :اگـر سرنوشت طفل ،خوشبختی است ، هیچ قدرتی نمی تواند سرنوشت او را تغییر داده ، از سعادت مـحرومش گرداند و بالعکس. اگر سرنوشت طفل بدبختی و شقاوت است ، کسی نمی تواند اورا از مسیر بدبختی به مسیر خوشبختی بکشاند.

مفهوم اراده در کودک

میزان اراده از خواص فطری انسان نیست . انسان اراده را نه با ارث به دست می آورد و نه با اراده ضعیف و یا قوی به دنیا می آید، بلکه اراده نیز همانند بسیاری از صفات در جریان فعالیت انسانی شکل می گیرد و شرایط زندگی سهم عظیمی در تکامل اراده دارد. یک اراده پخته و رسیده یک خاصیت ترکیبی است که تحت تأثیر جهان بینی و پایه های اخلاقی انسان ، تمایلات او ، شایستگی های او ، به دنبال هدف رفتن های او و… شکل می گیرد و تکامل می یابد. طبیعی است که درباره اراده کودک خردسال نمی توان آن مفهوم اراده بارور رسیده را که مربوط به انسان بالغ است تطبیق داد.

● ابزار اراده

درباره ابزار اراده در کودکان به مبانی متعددی می شود اشاره کرد.

▪ وجود هدف معین

▪ کوشش برای حفظ هدف

▪ استعداد کودک بر فائق آمدن به مشکلات به خاطر توفیق یافتن به هدف و خواسته خود

▪ استعداد کودک در به تأخیر انداختن امیال

▪ استعداد کودک در خودداری

▪ استعداد کودک در تأثیر پذیری و همانند سازی

دوستم می گفت : (این دختر من اصلا صبر ندارد، برای هر خواسته خودش گریه می کند، اصرار می کند و سرانجام مرا تسلیم می کند و راضی و خشنود پی کار خود می رود .)

● مقدمه

کودکان بین ۲ تا ۶ سالگی ، در مقایسه با نوباوگان و کودکان نوپا ، زمان بیشتری را دور از خانه و والدین سپری میکنند. طی ۳۰ سال گذشته ، تعداد کودکانی که به کودکستان یا مهدکودک میروند، افزایش یافته است. این روند عمدتا به علت افزایش چشمگیر مشارکت زنان در نیروی کار است. در حال حاضر ، مادران ۶۷ درصد از کودکان پیش دبستانی شاغل هستند. کودکستان ، برنامهای است که هدف آن بالا بردن سطح رشد کودکان ۲ تا ۵ ساله است و بر تجربههای آموزشی تاکید میوزد.

در مقابل ، مهدکودک ، انواع تدارکات برای سرپرستی فرزندان والدین مشاغل را در بر میگیرد و این تدارکات در خانه کودک ارائه میشوند. بررسیها نشان میدهد که والدین ، اغلب کودکستان را به مهدکودک ترجیح میدهند. بسیاری از کودکستانها ، ساعت کار خود را از نیمه وقت به تمام افزایش دادهاند تا به نیازهای والدین شاغل پاسخ دهند. وظیفه یک مهدکودک خوب فقط این نیست که کودکان را در غیاب والدینشان ایمن نگهدارد و آنها را خوب تغذیه کند. مهدکودک باید مانند یک کودکستان کارآمد ، تجربیات آموزش با کیفیت عالی برای کودکان فراهم آورد.

ورزش براى کودکان، فوق العاده ضرورى و لازم است. کودکان به طور طبيعى و فطرى به ورزش، بازى و تحرّک علاقه نشان مى دهند و اين بازى و تحرک براى رشد و نموّ نسوج بدنشان لازم بوده و شرط زنده ماندنشان مى باشد. نياز به تحرک و بازي- که چيزى جز ورزش نيست- اختصاصى به بچه انسان ها نداشته، بلکه در ساير حيوانات نيز محسوس است. شهيد دکتر پاک نژاد در کتاب اولين دانشگاه و آخرين پيامبر به همين نکته اشاره کرده و مى نويسد:

" بچه گربه، بازى مى کند، بزغاله، جست و خيز دارد، بچه شير به سروکول مادرش مى پرد، کره الاغ به مادرش لگد مى زند و ... و اخيراً کشف شده، نشخوار کردن نشخوار کنندگان و خواب ديدن حيوانات مغزدار، مخصوصاً در گوشت خواران، از گربه گرفته تا جنين انسان، همه براى تکامل مغزشان بوده و لازم است."

حال که ورزش، بازى و تحرّک براى کودکان لازم و ضرورى است، وظيفه والدين و مربيان اين است که سعى کنند کودکان را به سوى ورزش ها و بازى هايى هدايت کنند که فکر، روح، جسم و شخصيت آن ها را ساخته و آن ها را براى زندگى اجتماعى سالم و مفيد آماده سازد. دکتر رجبعلى مظلومى در کتاب گامى در مسير تربيت اسلامى مى نويسد:

اینکه یک کودک چقدر تربیت پذیر باشد، در درجه اول بستگی به این دارد که احساس کند چقدر مورد محبت قرار دارد و چقدر به عنوان یک انسان و عضو خانواده او را به حساب می آورند. تربیت، جزئی لاینفک ازهرکاری است که برای کودک و با کودک انجام می دهیم. زمانی وظیفه مادری را با تغذیه شیرمادر و شروع تدریجی غذای کمکی و از شیرگرفتن به انجام رسانیده اید ، اینک نوبت انجام سایرجنبه های مادری است. چنانچه وظایف مادری را تا به حال خوب به انجام رسانیده باشید اینک نیز در حال تربیت کودک خود در موقعیت مطلوب هستید. کــــودکان محتـــاج راهنمایــــی هستند

همچنانکه شیرخوار و کودک بزرگتر می شود محتاج آموزش راه رفتن درست، صحبت کردن و گاه اصلاح می گردد تا بتواند راه و رسم زندگی را فراگیرد.اگر پایه و اساس احساس امنیت در شیرخوارگی ریخته شود و اگر والدین را افرادی مهربان، مؤدب و احترام کننده به دیگران ببیند، خودش هم همین کار را خواهد کرد؛ زیرا تمایل دارد که والدین از او راضی باشند. از طرفی باید توجه داشته باشیم که او کودک است و در حال رشد ؛ ناتوانی های زیادی دارد ، درک او محدود است و تجربه ای نیز نیندوخته. لذا نباید انتظارمان خارج از توان و درجه رشد و تکامل او باشد و لازم است او را به خاطر بی تجربه بودنش راهنمایی کنیم. باید بفهمیم که چه وقت نمی فهمد و مشکل دارد و چه طور با او حرف بزنیم که درک کند. ممکن است بارها لازم باشد که تکرار کنیم و تذکر بدهیم.

http://noorportal.net

کیفیّت ارایه ی برنامه های آموزشی و کارگیری روش های تربیتی به فراخور استعدادها، نیازها و شرایط سنّی فرزندان متفاوت است، چنان که امروزه بخشی از دوران کودکان را برای دریافت برنامه های آموزشی کلاسیک مناسب ندانسته، ارایه ی بازی های سرگرم کننده را برای آمادگی و رشد استعداد کودکان پیشنهاد می کنند.اسلام نیز چهارده قرن پیش با توجّه به خصوصیّات روحی و نیازهای فطری و طبیعی کودکان ضمن توصیه به فراهم نمودن زمینه ی مناسب برای سرگرمی و بازی آنان برا یک دوره ی شش یا هفت ساله، از کودک به عنوان سیّد (آقا و فرمانروا) و ریحانه (گل خوشبو) یاد کرده است.1
امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:
«أَمهِل صَبِیَّکَ حَتّی یَأتِیَ لَهُ سِتُّ سِنینَ...»2
«کودک خود را تاشش سالگی آزاد بگذار...».
و در جای دیگر فرموده اند:
«دَع إبنَکَ یَلعَبُ سَبعَ سِنینَ...»3
«فرزندت را هفت سال واگذار تا بازی کند ...».
پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) می فرمایند:
«اَلوَلَدُ سَیِّّدٌ سَبعَ سِنینَ ...4
«فرزند تا هفت سال آقاست (وباید به خواسته های او جامه ی عمل پوشاند)».
حضرت علی (علیه السلام) هم فرموده اند :
«وَلَدُکَ رَیحانَتُکَ سَبعاً...»5
«فرزندت مدّت هفت سال گل خوشبوی تو است (بر ساقه ی درخت وجودت)».

درباره تربيت، بهويژه تربيت كودك و جوان و نوجوان كتابهاي متنوعي نوشته شده است. علما و دانشمندان زحمات فراواني متحمل شدهاند، تحقيق و تفحص در حد تخصص و در حيطه و حوزه كاري مربيان بيشمار انجام گرفته است. تا انسان هست، نظريه و تئوري مباحث تربيتي نيز پيوسته خواهد بود.
جزء جداناپذير حيات علمي انسان است كه به اين امر توجه كند.
آيندهي بشريت به تربيت نسلهاي جديد وابسته است، هر ملتي كوشش دارد كه قوام و پايداري جوامع خويش را با پرورش نسل خود استحكام بخشيده و آينده را به آنها بسپارند به نحوي كه نهتنها زحمات گذشتگان نابود و ناديده گرفته نشود، بلكه به محصول زحمات آنها رونق و تكامل بيشتر ببخشند.
عصر حاضر با كمال تأسف با اهمالكاريها و بيتوجهيها به تربيت زيربنايي و آغازين كودك مواجه است. قسمتي از دنيا تلاش دارد با تربيت مسموم خود نسل جديد را نابود كند و تربيت آنها را از شعاع وحي دور كرده و به قالب خُرد سودپرست مادي تهي كند. ابزاري از آنها بسازد كه تنها در رشد و تكامل مادي به كار گرفته شود.